Narzędzia pomiarowe

Mikrometr zewnętrzny jest przeznaczony do pomiaru długości, grubości i średnicy z dokładnością 0,01 mm. Główną jego część stanowi kabłąk /, którego jeden koniec jest zakończony kowadełkiem 2, a drugi - nieruchomą tulejką z podziałka wzdłużną 3 i obrotowym bębnem 4. Na bębnie znajduje się podziałka poprze­czna 5. Ponadto mikrometr składa się z wrzeciona 6, zacisku ustala­jącego 7 i pokrętła sprzęgła ciernego 8. Wrzeciono ma nacięty gwint o skoku 0,5 mm, który jest wkręcony w nakrętkę zamocowaną wewnątrz nieruchomej tulei z podziałka wzdłużną. Obracając bęben można dowolnie wysuwać lub cofać wrzeciono. Podziałka obrotowa poprzeczna dzieli obwód bębna na 50 równych części.

Pełny obrót bębna powoduje przesunięcie wrzeciona o 0,5 mm. Obrócenie więc bębna o 1 działkę podziałki poprzecznej powoduje przesunięcie się wrzeciona o 0,5:50 = 0,01 mm.

Wartość mierzonej wielkości odczytuje się na podziałce wzdłużnej w zakresie pełnych i połówek milimetrów, natomiast setne części milimetra wskazuje kreska na podziałce bębna, stanowiąca przed­łużenie wzdłużnej kreski na tulei.

Mikrometry są wykonywane w różnych wielkościach. Zakresy pomiarowe wynoszą: 0+25 mm, 25^-50 mm, 50-^-75 mm i dalej co 25 mm do 1000 mm.

W pomiarach warsztatowych podczas wykonywania elementów wentylacyjnych mikrometry mają zastosowanie w wyjątkowych przy­padkach.

Czujniki służą do dokładniejszych pomiarów niewielkich długości. Zwiększenie dokładności wskazań osiąga się dzięki zastosowaniu przekładni mechanicznej, optycznej, hydraulicznej, pneumatycznej lub elektrycznej.

Czujnikiem zegarowym przedstawionym na rys. 9-9 można do­konywać pomiarów w zakresie 0-^10 mm. Na rysunku 9-10 widzi­my czujnik zegarowy do dokonywania pomiarów grubości blach.

Kątomierze. Najprostszym narzędziem do pomiaru kątów jest kątomierz zwykły. Składa się on z kabłąka / z podziałką kątową o zakresie 180°, po której przesuwa się nastawne ramię 2. Wartość kąta zawartego między dolną krawędzią kabłąka / i ramie­niem 2 możemy odczytać na podziałce kątowej za pomocą wskaź­nika 3. Śruba zaciskowa 4 służy do unieruchomienia ramienia 2 w dowolnym miejscu podziałki. Dokładność pomiaru nie prze­kracza na ogół.

Dokładniejszych pomiarów kątów możemy dokonać za pomocą kątomierza uniwersalnego  Stałe ramię 1 jest sztywno połą­czone z tarczą 2, na której jest naniesiona podziałką kątowa 4 x 90°. Ruchome ramię 3 może być obracane dookoła środka tarczy wraz z noniuszem 4, który umożliwia dokonywanie odczytów z dokład­nością + 5' . Śruba zaciskowa 5 służy do unieruchomienia ramienia 3 w dowolnym położeniu kątowym. Ramię oprócz obrotu może się przesuwać wzdłuż rowka naciętego na całej jego długości. Śruba 6 umożliwia unieruchomienie ramienia 4 po jego nastawieniu wzdłużnym. Odczytów dokonujemy podobnie, jak na noniuszu suw­miarki. Kreska 0 noniusza wskazuje liczbę stopni, a ta kreska, która stanowi przedłużenie kreski podziałki głównej, określa liczbę minut. 

Do pomiaru pochyleń służy kątomierz poziomnicowy. Poziomnica rurkowa 1 obraca się na jednym końcu dookoła osi w punkcie A. Na drugim końcu znajduje się noniusz, który porusza się wzdłuż podziałki kątowej, naniesionej na łuku ramienia 2. Po ustawieniu kątomierza na mierzonym pochyleniu 3 doprowadzamy poziomnicę 1 do takiego położenia, aby jej pęcherzyk stanął na zerze, i odczytujemy wskazania noniusza na podziałce kątowej.

Do pomiaru pochyleń są stosowane poziomnicę hydrauliczne, szczególnie przy trasowaniu poziomu fundamentów. Poziom­nica hydrauliczna działa na zasadzie naczyń połączonych. Składa się z dwóch rurek przezroczystych 1 i 2 wyposażonych w podziałki. Rurki te są połączone wężem elastycznym 3 i napełnione cieczą. Jeżeli obie rurki znajdują się na tej samej wysokości, to słupki cieczy wskazują ten sam poziom. Jeśli jednak pojawi się pewna różnica wysokości, to słupki cieczy, zachowując ten sam poziom, będą dawa­ły różne wskazania na podziałkach. Gdy, na przykład, słupek lew^y wskazuje 48 mm, a prawy 18 mm, to różnica poziomów wynosi h = 48 mm - 18 mm = 30 mm. Znając odległość rurek w pozio­mie, możemy obliczyć spadek, wyrażony w % lub w %.