Podstawowe narzędzia pomiarowe

Przymiary kreskowe mogą być wykonane z metali, drewna lub innych materiałów; mogą mieć różną długość. Na krawędzi przymiaru znajduje się podziałka o wartości działki elementarnej równej 1 mm. Kreski podziałki są różnej długości, co znacznie ułatwia odczyt wartości wielkości mierzonej. Dokładność odczytu wynosi 1,0 mm.

Przymiar kreskowy składający się z kilku lub kilkunastu połączo­nych przegubowo linijek wykonanych z drewna lub metalu ma po­wszechne zastosowanie tak w zakładach produkcji pomocniczej, jak i na budowach. Długość przymiaru wynosi 1,0 lub 2,0 m, działka elementarna - 1 mm, dokładność odczytu - 1,0 mm. W potocznej mowie taki przymiar kreskowy nosi nazwę metrówki.

Stosowane są, aczkolwiek rzadziej, przymiary taśmowe, wykonane z cienkiej taśmy stalowej i zwinięte w pudełku. Długość ich bywa różna. Dokładność odczytu wynosi 1,0 mm. Do mierzenia dłuższych odcinków są stosowane przymiary taś­mowe o długości 10-^-50 m. Wykonywane są z cienkiej taśmy stalowej lub z innych materiałów elastycznych, np. baweł­nianych zbrojonych drutem miedzianym.

Suwmiarka jest to przyrząd pomiarowy z noniuszem wykonany ze stali narzędziowej, przystosowany do pomiaru wartości wymiarów zewnętrznych i wewnętrznych, a gdy ma glębokościomierz, to rów­nież do pomiaru głębokości. Suwmiarką można dokonać pomiaru z dokładnością ±0,1 mm, a nawet ±0,02 mm.

Suwmiarka składa się z prowadnicy /, zakończonej szczęką stałą 2 do pomiarów zewnętrznych i szczęką stałą 3 do pomiarów wewnętrznych. Na prowadnicy / jest wykonana podziałka główna o działkach 1 mm. Po prowadnicy przesuwa się suwak 4 ze szczękami: 5 (do pomiarów zewnętrznych) i 6 (do pomiarów we­wnętrznych). Na suwak 4 naniesiona jest specjalna podziałka, zwana noniuszem. Noniusz, umożli­wiający odczytywanie wartoś­ci z dokładnością 0,1 mm, jest odcinkiem o długości 9 mm, który został podzielony na 10 równych części (rys. 9-6). Ka­żda działka ma zatem długość 0,9 mm. Kreska zerowa na noniuszu wyznacza na podzia-łce głównej pełną liczbę milimetrów mierzonego wymiaru, natomiast liczbę dziesiątych części milimetra wskazuje ta kreska podziałki no­niusza, która stanowi przedłużenie jednej z kresek podziałki głównej. Z suwakiem jest połączona wysuwka głębokościomierza 8, porusza­jąca się w specjalnym rowku wykonanym w prowadnicy. Suwak do prowadnicy dociska zacisk samoczynny, który można zwolnić po naciśnięciu dźwigienki 9. Zamiast zacisku samoczynnego mogą być stosowane śruby zaciskowe 10, które dociskają suwak od góry.

Wykonując pomiar np. średnicy wałka, naciskamy na dźwigienkę zacisku (lub zwalniamy docisk śruby), rozsuwamy szczę­ki, wsuwamy między nie wałek i dociskamy je do walka. Pamiętać przy tym należy, że szczęki powinny być ustawione w płaszczyźnie prostopadłej do osi wałka.

Zasadę odczytywania wartości mierzonego wymiaru ilustruje rys. 9-la i b. W pierwszym wypadku wartość pomiaru wynosi 20,9 mm, ponieważ kreska zerowa noniusza znajduje się między 20 a 21 mm i 9 kreska noniusza „pokrywa się" z kreską podziałki głównej. W drugim wypadku zerowa kreska noniusza stoi za kreską prowadnicy i czwarta kreska noniusza znajduje się na przedłużeniu jednej z kresek podziałki głównej.

W dobrej suwmiarce nie powinno być żadnej szczeliny świetlnej między szczękami wtedy, gdy są one zsunięte, suwak zaś powinien przesuwać się swobodnie, lecz bez luzu wzdłuż całej prowadnicy.