Stanowisko pracy - operatora maszyny

Prawidłowo zaprojektowane i wykonane stanowisko pracy opera­tora maszyny budowlanej powinno zapewniać bezpieczne i wygodne, z punktu widzenia ergonomii, sterowanie ruchami maszyny i osprzę­tów roboczych, dobrą widoczność i odizolowanie od wpływu warun­ków atmosferycznych. Stanowisko sterowania powinno być obudo­wane i wyposażone zgodnie z wymaganiami odnośnych norm. Nad stanowiskami czasowymi, których miejsce się zmienia, należy zain­stalować daszki ochronne.

Konstrukcja kabiny

Stanowisko operatora (maszynisty) zabezpieczone jest zwykle ka­biną jedno- lub dwuosobową, dostosowaną do obsługi w pozycji sto­jącej łub siedzącej. Konstrukcja kabiny powinna zabezpieczać ope­ratora (maszynistę) przed urazami mechanicznymi (np. przez spada­jące iprzedmioty) i zapewniać dosta|eczną szczelność przed opadami atmosferycznymi. Warunki próby wytrzymałości i szczelności kabin określają odnośne normy przedmiotowe lub dokumentacja technicz­no-ruchowa.

Wnętrze kabiny nie powinno mieć ostrych krawędzi i naroży. Podłoga powinna być wyłożona łatwym do mycia materiałem o własnościach zapobiegających pośliźnięeiu sią pracownika. Operator (ma­szynista) imusi mieć łatwy dostęp do stanowiska pracy i elementów sterowniczych. Drzwi kabiny powinny być zamykane z zewnątrz i od wewnątrz, wyposażone w klamki Łub uchwyty wykluczające ich sa­moczynne otwieranie się oraz w zamek umożliwiający zabezpiecze­nie przed dostępem do aparatury sterowniczej osób postronnych. Ze względów bezpieczeństwa należy przewidzieć drugie drzwi - awa­ryjne, a jeśli ich nie ma, to jedno z okien powinno spełniać tę rolę i trzeba je odpowiednio oznaczyć. Wymiary otworów wejściowych powinny umożliwiać przejście człowieka w ubraniu zimowym.

Wewnętrzne wymiary kalbin sterowniczych oraz otworów wejścio­wych ustalają właściwe nommy.

Istotnym, czynnikiem mającym wpływ na bezpieczeństwo- pracy maszyny budowlanej jest zapewnienie operatorowi (maszyniście) op­tymalnej "widoczności ze stanowiska sterowania. Należy ograniczyć do minimum zasłanianie otoczenia, a zwłaszcza pola pracy maszyny, przez elementy konstrukcyjne kabiny (inp. słupki, poprzeczki itp.) oraz przez inne części imaszyny lub osprzęt roboczy.

Stanowisko sterowania dostosowane do obsługi w pozycji siedzą­cej, powinno ibyć wyposażone w fotel, złożony z konstrukcji wspor­czej, amortyzowanego siedziska, tylnego oparcia i ewentualnie oparć bocznych, tzw. podłokietników. Wymiary i kształt fotela powinien być dostosowany do wymagań antropometrycznych według normy PN-75/N-08000.

Układ sterowania

Dźwignie i elementy sterujące jSracą imaszyny powinny być roz­mieszczone w sposób zapewniający operatorowi (maszyniście), sie­dzącemu lub stojącemu, łatwą i wygodną obsługę, przy czyim:

• pola pracy dźwigni i pedałów używanych równocześnie nie mo­gą się pokrywać,
• kierunki ruchów dźwigni sterujących powinny być zgodne z kierunkami ruchów sterowanych przez nie elementów i osprzętów roboczych,
• położenia robocze dźwigni i elementów sterowania powinny być ustalone za pomocą zatrzasków lub otworów typu bagnetowego. Po­zostałe dźwignie i elementy sterujące powinny wracać do położenia neutralnego po przerwaniu 'działania na nie operatora (maszynisty).

Uchwyty rękojeści dźwigni i części chwytne elementów sterują­cych (np. kierownica, przyciski, pokrętła itp.) powinny być wykona­ne z materiałów termoizolacyjnych.

Rozmieszczenie elementów sterowniczych nie może utrudniać ope­ratorowi (maszyniście) wchodzenia i wychodzenia z kabiny, a .usytuowanie dźwigni powinno wykluczać możliwość ich przypadkowego włączenia. Jeżeli jednak istnieje taka możliwość, należy stosować urządzenia- zabezpieczające w postaci osłon lub mechanizmów blo­kujących dźwignie w położeniu neutralnym.

Zalecane położenia dźwigni sterujących dla różnych typów maszyn podawane są w normach przedmiotowych i w dokumentacji techni­czno-ruchowej. Trzeba je uwzględniać przy projektowaniu układów sterowania. Znacznie ułatwi to szkolenie operatorów i maszynistów oraz skróci im okres zaznajamiania się z powierzanymi maszynami i uła>twi obsługę, a w rezultacie przyczyni się do zwiększenia bez­pieczeństwa podczas eksploatacji tych imaszyn.

Temu samemu celowi służy oznaczanie elementów sterowniczych zunifikowanymi symbolami graficznymi. Symbole te należy umiesz­czać bezpośrednio na elementach sterowniczych lub w ich pobliżu - z zastrzeżeniem, że dotyczą tych elementów. Dopuszcza się umiesz­czenie więcej "niż jednego symbolu na tym samym elemencie, jeśli mają one przeciwstawne znaczenie (np. napełnianie i opróżnianie łyżki, podnoszenie i opuszczanie wysięgnika).

Symbole graficzne muszą kontrastować z tłem aby były łatwo czy­telne podczas pracy.

Wskaźniki i przyrządy kontrolne powinny być rozmieszczone na pulpicie sterowniczym w sposób umożliwiający ich stałą i dobrą ob­serwację w każdych warunkach pracy i o każdej porze dnia. Należy je oświetlić lub podświetlić światłem skierowanym wyłącznie na tab­licę, nie wywołującym refleksów świetlnych na szybach kabiny. Na­pięcie prądu zasilającego instalację oświetleniową nie powinno prze­kraczać 24 V. Trzeba zwrócić uwagę na odpowiednią kolorystykę lampek kontrolnych, a mianowicie:

• barwa czerwona - sygnalizuje stan niebezpieczeństwa, wyma­gającego natychmiastowej interwencji,
• barwa żółta - ostrzega o zbliżaniu się niebezpieczeństwa,
• barwa niebieska - informuje o normalnej pracy określonych mechanizmów, układów i urządzeń,,
• barwa zielona - oznacza stan gotowości do eksploatacji okre­ślonych mechanizmów, układów lub urządzeń.

Pozostałe wyposażenie kabiny:

Kabina powinna być wyposażona w punktowe oświetlenie elek­tryczne o natężeniu nie mniejszym, niż 50 lux  oraz w gniazdo wtyczkowe do zasilania lampy przenośnej.

W celu zapewnienia odpowiedniej temperatury na stanowisku ste­rowniczym, kabina powinna być ogrzewana w chłodnej porze roku. Jeżeli do kabiny wtłaczane jest powietrze ogrzewające lub chłodzące,

to jego strumień nie może być skierowany bezpośrednio na opera­tora (maszynistę) lub na dźwignie sterowania.

W kabinie nie powinno być nie kontrolowanych źródeł ogrzewa­nia lub chłodzenia. W dni upalne można zapewnić właściwy obieg powietrza przez otwieranie okien lub drzwi.

Poza wymienionym wyposażeniem w kabinie sterowniczej powinna być miejsce na:

• gaśnicę i podręczną apteczkę,
• schowek na dokumenty i rzeczy osobiste operatora maszyny oraz na niezbędne instrukcje obsługi,
• wieszak na Ubranie umieszczony tak, aby nie ograniczał wido­czności podczas pracy maszyny.