Maszyny pomocnicze

W tym artykule omówiono wybrane maszyny, zalicza­jące się do żadnej z głównych grup maszyn budowlanych omówio­nych poprzednio, lecz szeroko rozpowszechnione w budownictwie ze względu na wszechstronność zastosowania. Należą do nich:

• kotły do podgrzewania lepików, stosowane w robotach wy­kończeniowych, związanych z kładzeniem powłok izolacyjnych pod­łogowych, ściennych d dekarskich,
• agregaty grzewcze, stosowane przy robotach ziemnych; stanu surowego i wykończeniowych.

1. KOTŁY DO TOPIENIA LEPIKU

Zastosowanie
Stosuje się je do roztapiania asfaltowych i smołowych lepików, używanych do wiązania powłok' izolacyjnych. W zależności" od spo­sobu ogrzewania rozróżnia' się- kotły, w których zbiornik lepiku ogrzewany jest bezpośrednio gorącym powietrzem (rozgrzanym1 grzał­kami elektrycznymi), spalinami-, uzyskiwanymi ze spalania' paliwa ciekłego lub gazowego albo pośrednio - igorącą cieczą' (olejem grzew­czym), podgrzewaną do temperatury ok; 473 K (200°C).

Na rysunku 85 pokazano przykład kotła do lepiku, ogrzewanego gorącym powietrzem, a w tabeli 48 podano główne parametry eksplo­atacyjne tego typu kotłów.

Wymagania
Kocioł może być obsługiwany tylko przez operatora przeszkolone­go w zakresie budowy i obsługi tego rodzaju urządzeń-. Przy. obsłu­dze kotła wolno .pracować , tylko. w oJbrąniuv ochronnym,;, w, .butach na. -drewnianych podeszwach,*, w (pięeiopalcowych. roboczych; ręka­wicach, w nakryciu głowy osłaniającym włosy oraz . z , osłoną na twarzy. W pobliżu kotła, n,a widocznym niiej^fiU,, należy, umieścić in­strukcję ibhp. Stanowisko, prąfiy powinno być wyposażone -w gaśnicę śniegową lub halonową, koc azbestowy, łopatę i zaopatrzone w zapas piasku do gaszenia.

Tabela  48 Główne parametry eksploatacyjne kotłów do topienia lepików

W celu utrzymania kotła w pełnej sprawności, operator powinien w czasie oodziennej obsługi technicznej zwracać szczególną uwagę na:

• stan i funejonowanie aparatury grzewczej, instalacji elektry­cznej i sygnalizacji świetlnej,
• utrzymanie drożności spustu z kotła oraz
• czyszczenie zewnętrznych, a okresowo również wewnętrznych powierzchni kotła.

Kocioł może być dopuszczony do pracy tylko w stanie pełnej sprawności technicznej; w przypadku wystąpienia nieprawidłowości w pracy, należy natychmiast kocioł wyłączyć z eksploatacji, a o każ­dej zauważonej anomalii meldować kierownictwu i dokonywać odpowiednich wpisów do dziennika pracy.

Podczas eksploatacji kotła obsługa może być narażona na popa­rzenie lub porażenie prądem elektrycznym. Najczęstszą przyczyną pożaru jest zapalenie się zgromadzonych w kotle par przy zbyt niskim poziomie roztopionego lepiku. Dlatego należy jego ilość stale uzupełniać. W żadnym przypadku nie wolno dopuścić do całkowitego opróżnienia kotła z lepiku przy włączonym ogrzewaniu. Przyczyną pożaru może być także zbyt wysoka temperatura grzania lub prze­dostanie się powietrza do wnętrza przez niedomkniętą pokrywę zbior­nika. W celu zapobieżenia pożarom zabrania się również przebywa­nia, w sąsiedztwie pracującego kotła, z otwartym ogniem oraz pa­lenia tytoniu zarówno przez operatora bezpośrednio obsługującego kocioł, jak i przez inne osoby przebywające w promieniu ok. 10 m od kotła. Dla ostrzeżenia przed niebezpieczeństwem, należy w wido­cznym miejscu wywiesić odpowiedni znak zakazu.

W razie pożaru należy niezwłocznie odłączyć kocioł od źródła ogrzewania i przystąpić do tłumienia ognia, dążąc do, odcięcia do­pływu powietrza. Niedopuszczalne jest używanie do gaszenia wody.

W pewnych okolicznościach może nastąpić wybuch kotła. Dzieje się to w przypadkach, gdy następuje sprężenie par, które powodują uniesienie pokrywy zbiornika - i zapalenie się w zetknięciu z po­wietrzem, co z kolei powoduje zapalenie się lepiku spływającego po powierzchni bocznej kotła. Wybuch taki może być niebezpieczny dla blisko stojącego operatora - stąd obowiązek zakładania na twarz osłony.

Należy również zwrócić uwagę na toksyczne oddziaływanie par roztapianego lepiku. Z tych względów zaleca się podawanie osobom zatrudnionym przy obsłudze kotłów do topienia lepików mleka i pod­dawanie ich okresowym badaniom lekarskim.

W przypadku zasilania kotła energią elektryczną, istnieje nie­bezpieczeństwo porażenia prądem elektrycznym. Jak w każdym przy­padku, przeciwdziałanie temu zagrożeniu polega głównie na syste­matycznej kontroli skuteczności zerowania lub uziemienia i stanu izo­lacji oraz niedopuszczeniu do wykonywania napraw przez osoby nie­powołane.

Transport,kotła do topienia lepiku może się odbywać na własnym podwoziu, przez holowanie za ciągnikiem lub samochodem, a przy większych odległościach - na platformie samochodowej lub kolejo­wej, po odpowiednim zabezpieczeniu go, zgodnie z obowiązującymi zasadami.

W przypadku przechowywania kotła przez krótki czas, można go pozostawić na wolnym powietrzu. Zaleca się jednak przykrycie go brezentem lub folią.

Przy dłuższym czasie przechowywania, kocioł należy zabezpieczyć przed opadami atmosferycznymi, zapyleniem i nadmiernym nasło­necznieniem. Rama podwozia powinna być podparta w celu odciążenia kół (zwłaszcza pneumatyków, w których należy również obniżyć ciśnienie).

2. AGREGATY GRZEWCZE

Zastosowanie i podział
Agregaty grzewcze mają szerokie zastosowanie w budownictwie w okresie obniżonych temperatur zewnętrznych. Stosuje się je m.in. przy robotach ziemnych do rozmrażania gruntów, przy robotach be­tonowych do ogrzewania wody zarobowej, ogrzewania kruszywa, usu­wania lodu z prefabrykatów i ogrzewania montażystów, przy pra­cach murarskich do podgrzewania wody zarobowej i piasku, susze­nia murów itp., przy pracach wykończeniowych, np. podczas tynko­wania i malowania wnętrz, szklenia okien, montażu stolarskiego oraz do innych robót (wykorzystuje się je np. do naparzania prefabrykątów  pod  pokrywami  lub   w dołach,   do  Ogrzewania  silników  przed rozruchem).

Według normy PN-80/M-47455, w zależności od przeznaczenia, roz­różnia się trzy typy agregatów grzewczych:do podgrzewania powietrza bezpośrednio --przepływając przez agregat miesza się ono ze spalinami opuszczającymi komorę spalania (agregaty bezwymiennikowe) lub pośrednio, przez wymiennik ciepła (agregat wymiennikowy),

• do podgrzewania wody,
• do wytwarzania pary - niskociśnieniowe, wytwarzające parę wodną o ciśnieniu do 70 kPa i wysokociśnieniowe, wytwarzające parę o ciśnieniu wyższym od 70 kPa.

W zależności od źródła energii, rozróżnia się agregaty na'paliwa stałe, ciekłe oraz agregaty elektryczne, w których ciepło wytwarzane jest za pośrednictwem energii elektrycznej, pobieranej z zewnątrz i stosowane tylko -do podgrzewania powietrza.

Wielkością znamionową agregatów grzewczych jest nominalna wy­dajność cieplna, czyli ilość ciepła przekazywana wodzie, powietrzu lub parze w jednostce czasu przy ustalonym iruchu ciągłym, która wynosi od 6,3 do 560 kW.

• Na rysunku 86 pokazano przykład agregatu grzewczego używa­nego w budownictwie krajowym, a w tabeli 49 podano główne, para­metry użytkowe najczęściej stosowanych agregatów.

Wymagania bhp w zakresie budowy
Wymagania w zakresie bezpieczeństwa pracy, dotyczące budowy agregatów grzewczych, ustala norma PN-80/M-47456. Agregaty po­winny być przystosowane do pracy w temperaturach od 283 do 313 K (od +10 do +40°C), wilgotności względnej 45% przy tempe­raturze 313 K(+ 40°C) i przy wahaniach napięcia roboczego w grani­cach ±10% napięcia zin/amiionowego agregatu. Temperatura ogrze­wanego powietrza lub mieszanki powietrza ze spalinami, mierzona przy wylocie z agregatu, nie powinna przekraczać 423 K(+ 140°C) przy temperaturze powietrza u wylotu 293 ± 5K(+ 20 ± 5°C).

Budowa, szczelność, układ zabezpieczeń i osprzęt kotła oraz szczel­ność instalacji zasilania powinny odpowiadać wymaganiom odpo­wiednich przepisów dozom technicznego.  Przyrządy kontrolne i po­miarowe, zainstalowane w agregacie, muszą być atestowane i mieć klasę dokładności nie niższą niż 0,5.

Zbiornik paliwa powinien być wyposażony w dwa filtry - na wlewie r ssaniu. Konstrukcja wlewu powinna umożliwiać napełnia­nie zbiornika z typowych dystrybutorów paliwa. Otwór wlewo­wy   należy   zabezpieczyć   przed   możliwością   otwarcia   przez   osoby postronne. Zastrzeżenie to nie dotyczy otworów wlewowych z po­krywkami zamykanymi na klucz.

Agregat powinien być wyposażony w silnik elektryczny z obudo­wą zamkniętą, odpowiadający wymaganiom normy PN-58/E-05012. Instalacja elektryczna powinna spełniać wymagania normy PN-74/E--06251 oraz warunki ochrony przeciwporażeniowej dotyczące urzą­dzeń elektroenergetycznych o napięciu do 1 kV.

Układ sterowania musi zapewniać niezależną pracę wentylatora, urządzeń podających paliwo i przewietrzających komorę spalania, blokować dopływ paliwa przy kotle przed napełnieniem kotła wodą oraz powodować samoczynne wyłączanie dopływu paliwa w przy­padku przekroczenia dopuszczalnej temperatury lub ciśnienia. Poza tym agregat powinien być wyposażony przynajmniej w jedną lampkę kontrolną, wskazującą prawidłową pracę urządzenia.

Miejsce pracy agregatu grzewczego powinno być tak dobrane i urządzone, aby wykluczyć możliwość pożaru i zapewnić obsłudze wygodny dostęp. Miejsce to należy oczyścić z wszelkich zbędnych przedmiotów oraz materiałów łatwo palnych, jak np. maty słomiane, drewno, kotary itp. W pomieszczeniu tym nie wolno również" maga­zynować paliwa. Agregat powinien być ustawiony na podłożu nie­palnym albo pokrytym warstwą izolacyjną z cegły lub blachy, w bezpiecznej, określonej przepisami odległości od ścian budynku - 2 m od części drewnianych, Im - od ścian otynkowanych. Odle­głość końcówki wylotowej ogrzanego powietrza od części palnych budynku nie zabezpieczonych od ognia powinna wynosić co naj­mniej 3 m. Należy zwrócić uwagę na szczelność przewodu odprowa­dzającego spaliny, który (również powinien znajdować się w bezpie­cznej odległości od ścian. Odległość ta wynosi od 1 m - w przy­padku części nie zabezpieczonych od ognia, do 0,25 m - w przy­padku zabezpieczenia rury izolacją azbestową, cegłą itp.

Zabrania się:

• ustawiania agregatu w pobliżu otwartego ognia,
• ustawiania agregatu w obiektach zaliczonych do III, IV i V ka­tegorii zagrożenia pożarowego, bez uzgodnienia z lokalną ochroną przeciwpożarową oraz
• eksploatowania agregatu w pomieszczeniu zamkniętym i bez przewodu odprowadzającego spaliny na zewnątrz.

Zainstalowany agregat należy podłączyć do sieci zasilającej i spra­wdzić skuteczność zerowania. Może to zrobić tylko wykwalifiko­wany i upoważniony elektryk.

W przypadku stosowania paliwa płynnego w .postaci oleju (odpo­wiadającego III kategorii zagrożenia pożarowego), muszą być speł­nione podstawowe warunki, jakim powinien odpowiadać podręczny magazyn, w którym ma być ono przechowywane. Powinno to być pomieszczenie  o   ścianach   i  stropach  ognioodpornych,   z   naturalną

wentylacją nawiewną i hermetyczną instalacją elektryczną oraz nie­przemakalną podłogą. Paliwo należy przechowywać tylko w szczel­nie zamkniętych beczkach, a nad wejściem umocować odpowiednią tablicę informacyjną.

Zabrania się przy tym palenia tytoniu i używania otwartego ognia w pobliżu beczek z paliwem. W razie rozlania paliwa należy je na­tychmiast zasypać piaskiem lub trocinami, a potem - usunąć. Nie wolno przechowywać paliwa w innych pomieszczeniach poza wyz­naczonym.

Na stanowisku obsługi agregatu grzewczego powinna być wy­wieszona w widocznym (miejscu instrukcja obsługi i bezpieczeństwa pracy oraz odpowiednie tablice ostrzegawcze. Poza tym w dostęp­nym miejscu powinien znajdować się podstawowy sprzęt przeciwpo­żarowy - gaśnica tetrowa lub śniegowa, bosaki, łopata, skrzynia z piaskiem oraz apteczka zawierająca przynajmniej środki przeciw-oparzehiowe.

Wymagania bhp w zakresie eksploatacji

Obsługa agregatów grzewczych
Ze względu na zagrożenie pożarowe pomieszczeń, w których uży­wane są agregaty grzewcze, konieczne jest utrzymywanie nad nimi stałego nadzoru. Powinny go sprawować osoby odpowiednio przesz­kolone w zakresie budowy i eksploatacji agregatów grzewczych, ogól­nych warunków bhp oraz wymagań bezpieczeństwa przeciwpożaro­wego. Dopuszcza się obsługiwanie trzech agregatów przez jednego pracownika pod warunkiem, że znajdują się one w bezpośrednim zasięgu jego wzroku lub dwóch agregatów znajdujących się w róż­nych pomieszczeniach, jeśli odległość między nimi może być poko­nana w czasie nie dłuższym niż 20 sekund.

Przed rozpoczęciem pracy
Przygotowanie do pracy agregatu z punktu widzenia bezpieczeń­stwa sprowadza się do sprawdzenia i uzupełnienia ubytku paliwa w zbiorniku, sprawdzenia stanu połączeń śrubowych, izolacji przewodu zasilającego w energię elektryczną i kompletności wyposażenia prze­ciwpożarowego oraz sprawdzenia otoczenia agregatu.

W czasie pracy
Przez cały czas pracy agregatu należy kontrolować jego działa­nie, .obserwując urządzenia pomiarowe i sygnalizacyjne, oraz utrzy­mywać go w czystości.

Dla ochrony przed możliwością powstania pożaru zabrania się:

• zasilania urządzeń grzewczych olejami zużytymi,
• dolewania paliwa do czynnych grzejników olejowo-gazowych,
• uruchamiania agregatu bez paliwa w zbiorniku,
• otwierania w czasie pracy agregatu pokrywy osłony,
• suszenia na agregacie i na przewodach odprowadzających spa­liny odzieży itp. materiałów.

Uzupełnienie paliwa może się odbywać tylko w czasie postoju agregatu, po jego całkowitym wystudzeniu do temperatury otoczenia oraz przy użyciu lejka.

W przypadku zapalenia się agregatu, należy natychmiast wyłączyć . go z sieci zasilającej w energię elektryczną, przykryć kocem azbestowym  i  oblać  strumieniem środka   gaszącego.  Personel  obowiązany jest również zaalarmować kierownictwo i resztę załogi oraz wezwać straż pożarną.

Przypomina  się,  że  podczas   wszelkiego  rodzaju regulacjo,  i  na­praw drobnych usterek, jakie mogą wyniknąć w czasie pracy agregatu, należy odłączyć go od źródła zasilania przez wyjęcie wtyczki z gniazda.

Podczas ogrzewania lub osuszania pomieszczeń przy użyciu agre­gatu grzewczego występuje możliwość zatrucia spalinami. Po urucho­mieniu agregatu komora spalania powinna być wietrzona za pośred­nictwem wentylatora w ciągu co najmniej jednej minuty przed roz­poczęciem procesu spalania, a po wyłączeniu agregatu wentylator powinien działać jeszcze przynajmniej przez następną minutę. Do­puszczalna zawartość części palnych w spalinach wymiennikowych nie powinna przekraczać 0,1% przy współczynniku nadmiaru powie­trza nie większym niż 1,3. W agregatach bezwymiennikowych za­wartość tlenku węgla (CO) nie powinna przekraczać 0,009%. Jeżeli urządzenie grzewcze nie odpowiada tym wymaganiom, gazy spali­nowe należy odprowadzać na zewnątrz. Gazy muszą być odprowa­dzane w sposób wykluczający możliwość gromadzenia się dch w po­mieszczeniach, znajdujących się poniżej poziomu, na którym są za­instalowane urządzenia grzewcze.

Zabrania się pracownikom przebywania w pomieszczeniach osu­szanych agregatami wydzielającymi szkodliwe dla zdrowia spaliny w stopniu przekraczającym podane stężenie dopuszczalne. Do po­mieszczeń tych mogą mieć dostęp wyłącznie pracownicy obsługujący agregaty grzewcze, mający nad nimi nadzór i to tylko przez czas niezbędny do wykonania odpowiednich czynności. Przy wchodzeniu należy zachować środki ostrożności, a po wejściu natychmiast prze­wietrzyć pomieszczenie.

Operator obsługujący agregat grzewczy może opuścić stanowisko pracy tylko po jego wyłączeniu i wystudzeniu.

Po zakończeniu pracy
Po zakończeniu pracy, w ramach codziennej obsługi technicznej, należy odłączyć agregat od źródła zasilania, a przewód zasilający po zwinięciu zawiesić na agregacie, oczyścić jego powierzchnię i przy-.kryć pokrowcem. Co kilkadziesiąt godzin pracy zaleca się przemyć filtry paliwa, sprawdzić szczelność zbiornika i instalacji paliwowej, oczyścić wnętrze komory spalania i wykonać inne czynności prze­widziane w instrukcji obsługi.

Wszelkie prace konserwacyjne i naprawy mogą być wykonywane tylko po wyłączeniu agregatu, wychłodzeniu i odłączeniu go od sieci nasilania.

Transport
Agregaty grzewcze można przewozić dowolnymi środkami tran­sportowymi. Muszą być zabezpieczone przed przesuwaniem isię ii 'osło-jiięte pokrowcem przed wpływami atmosferycznymi. Przed załadun­kiem należy opróżnić zbiornik z paliwa, a sam agregat ładować na platformę środka transportowego za pomocą urządzenia dźwigowego, mocując zawiesia linowe do uchwytów korpusu agregatu, przezna­czonych do tego celu. Przy transporcie na odległość .powyżej 100 km zaleca się przewożenie agregatów w specjalnie przystosowanym do tego opakowaniu.

Składowanie
W ramach obsługi magazynowej przed składowaniem agregatu należy wykonać podstawowe czynności codziennej obsługi technicz­nej i ustawić go na drewnianych podkładach w miejscu zabezpieczo­nym przed działaniem wpływów atmosferycznych. Jeśli przechowy­wanie trwa dłużej niż 30 dni, należy dodatkowo przemyć filtry i zbiornik paliwa oraz zawór regulacyjny pompy paliwowej, oczy­ścić komorę spalania i wymienniki ciepła, nie malowane powierzchnie pokryć smarem przeciwkorozyjnym i agregat przykryć pokrowcem.