Maszyny Ręczne z napędem elektrycznym

Wiele czynności na placu budowy wykonywanych jest,ręcznie, zwłaszcza w zakresie robót wykończeniowych. Należą do nich: wier­cenie i przebijanie otworów, cięcie, czyszczenie, struganie, gwintowa­nie, wkręcanie i wbijanie elementpw mocujących. Uszczelnianie szczelin między elementami konstrukcji wielkopłytowych itp. Czyn­ności te ulegają również postępującej mechanizacji, w ramach której proste narzędzia ręczne zastępowane są przyrządami z napędem elektrycznym, rzadziej zaś pneumatycznym lub spalinowym. Naj­częściej silnik wbudowany jest w korpus narzędzia i połączony prze­wodem giętkim ze źródłem zasilania. Istnieją również rozwiązania z wałem giętkim, a wtedy w rękach operatora narzędzia znajduje się tylko-głowica z narzędziem, roboczym.

Wśród najszerzej "stosowanych elektrycznych narzędzi ręcznych można wymienić:

• narzędzia do cięcia, w tym pilarki tarczowe, pilarki o ruchu posuwisto-zwrotnym (taśmowe, łańcuchowe, do cięcia rur), wyrzynarki, wycinarki i nożyce do cięcia blach;
• narzędzia do szlifowania, w tym szlifierki proste i kątowe, -szlifierki do pracy „na sucho" i „na mokro", polerki, szlifierki su­wakowe i taśmowe,
• strugarki do drewna,
• narzędzia do mechanicznego i dynamicznego osadzania elemen­tów mocujących, w tym wiertarki jedno- i wielobiegowe, wiertarki udarowe (młotki obrotowe) elektromechaniczne i elektropneumatyczne oraz pistolety do wstrzeliwania kołków (osadzaki),
• narzędzia do spoinowania,
• młoty wyburzeniowe z napędem elektrycznym, spalinowym lub pneumatycznym.

Wymienione grupy narzędzi są stosowane do różnych materia­łów podlegających obróbce w ramach robót budowlanych, jak np. drewno i materiały drewnopochodne, tworzywa sztuczne, materiały pochodzenia mineralnego, ceramiczne, betonowe, lastryko, marmur, .stał, aluminium itp. Do nich dobiera się odpowiednie typy narzędzi lub końcówek roboczych, których wymienność rozszerza na ogół za­kres użytkowania omawianego sprzętu zmechanizowanego.

Wymagania bhp dotyczące budowy

Wymagania w zakresie bezpieczeństwa pracy, dotyczące budowy narzędzi ręcznych napędzanych energią elektryczną, stosowanych do budowlanych robót wykończeniowych, ustala norma PN-74/E-06251.

Zabezpieczenie przed porażeniem prądem elektrycznym

Eksploatacja narzędzi ręcznych, napędzanych energią elektryczną, wymaga przestrzegania bardzo ostrych przepisów i zasad bezpieczeń­stwa zwłaszcza zaś zabezpieczenia przed porażeniem prądem elektry­cznym. Według kryterium zabezpieczenia przed porażeniem, odbior­niki energii elektrycznej dzieli się na pięć klas.

Klasa 0 obejmuje odbiorniki i przyrządy elektryczne, spełniające warunki ochrony podstawowej, tzn. takie, których użytkowanie nie "wymaga stosowania ochrony dodatkowej ani zacisku ochronnego. Klasą 01 natomiast objęte są odbiorniki i inne przyrządy rucho­me, spełniające warunki ochrony dodatkowej i wyposażone w zacisk ochronny.

Narzędzia do robót budowlanych wykończeniowych wykonuje sią w następnych-trzech klasach, tzn. I, II, III.

Narzędzia I klasy wyposażone są co najmniej w izolację roboczą tzn. niezbędną do należytego działania narzędzia i do zapewnienia podstawowej ochrony przed porażeniem elektrycznym. Mogą one mieć niektóre części z izolacją podwójną (roboczą i niezależną od niej do­datkową, zastosowaną w celu zapewnienia ochrony przed porażeniem w przypadku uszkodzenia izolacji roboczej) lub izolacją wzmocnioną (tzn. roboczą o własnościach mechanicznych i elektrycznych zapew­niających taki sam stopień pewności ochrony przed porażeniem, jak izolacja podwójna) oraz części zasilane bardzo niskim napięciem.

Narzędzia klasy II wyposażone są w izolację podwójną lub wzmo­cnioną albo w obydwa rodzaje izolacji. Nie przystosowane do uzie­mienia, mogą mieć części zasilane bardzo niskim napięciem. Obu­dowa izolacyjna narzędzia II klasy może stanowić całość lub część izolacji dodatkowej lub wzmocnionej. Narzędzia II klasy wyposażone w zacisk lub styk ochronny traktowane są jak narzędzia.I klasy.

Narzędzia klasy II wykonywane są w trzech odmianach:

• w obudowie metalowej, z zastosowaniem wewnątrz izolacji po­dwójnej z wyjątkiem miiejlse, w których -użyto izolacji wzmocnionej (ze względu na brak możliwości aastosowiaraia izolacji podwójnej),
• w obudowie izolacyjnej, wyposażone w trwałą i jednolitą obu­dowę z materiału izolacyjnego, osłaniającą wszystkie części metalo­we z wyjątkiem małych elementów, takich jak tabliczka znamiono­wa, śruby i nity, które są odizolowane od części będących pod napię­ciem izolacją równoważną co najmniej izolacji wzmocnionej,
• narzędzia będące kombinacją obu powyższych odmian. Narzędzia klasy III są przeznaczone do zasilania wyłącznie' prą­dem pod bardzo niskim napięciem.

Narzędzia na prąd stały powinny być dostosowane do napięcia nie przekraczającego 250 V, a narzędzia zasilane prądem zmiennym, do napięcia nie wyższego niż 440 V z zastrzeżeniem, że napięcie względem ziemi nie powinno przekraczać 250 V. Zalecane napięcie znamionowe prądu do zasilania narzędzi III klasy wynosi 24 i 42 V.

Zagrożenia dla bezpieczeństwa pracy podczas wykonywania ro­bót wykończeniowych z użyciem narzędzi z napędem elektrycznym z reguły uzasadniają stosowanie ochron podstawowych i dodatkowych lub podstawowych i dodatkowych obostrzonych. Najczęściej wy­starcza, gdy odpowiadają one wymogom odnoszącym isię do ochron II klasy, ale na przykład szlifierki na mokro powinny być dodatkowo wyposażone w transformatory separacyjne, obniżające napięcie za­silania.

Narzędzia ręczne z napędem elektrycznym powinny być co naj­mniej iraiz ma 10 dni poddawane kontroli sprawności technicznej i sku­teczności zabezpieczenia przed porażeniem prądem, chyba że instruk­cja producenta przewiduje inne terminy. Wyniki kontroli powinny być przekazywane kierownictwu budowy i odnotowywane w dzien­niku pracy.

Zabezpieczenie przed wilgocią

Ze względu na stopień zabezpieczenia przed przenikaniem wody rozróżnia się:

• narzędzia zwykłe, nie mające żadnych zabezpieczeń przed prze­nikaniem wody do ich wnętaa,
• narzędzia bryzgoszczelne, - woda odbijająca się od obrabianej powierzchni nie może przedostać się do wnętrza narzędzia w stopniu zagrażającym nadmiernym pogorszeniem własności izolacyjnych lub nadmiernym zmniejszeniem odległości izolacyjnych i dróg upływu oraz
• narzędzia wodoszczelne, o obudowie zabezpieczającej wnętrze przed bezpośrednim oddziaływaniem wody nawet w przypadku zanu­rzenia ich w wodzie.

Osłony
Ze względu na bezpieczeństwo wymaga się, aby ruchome części narzędzia były tak umieszczone lub osłonięte, by w normalnych wa­runkach pracy zapewnić użytkownikowi dostateczną ochronę przed urazami mechanicznymi. Osłony, obudowy itp. powinny charaktery­zować, się' dostateczną wytrzymałością mechaniczną, a zdjęcie 'ich powinno być niemożliwe bez użycia narzędzi montażowych, takich, jak klucz, wkrętaitp.

Warunki zabezpieczenia. przed urazami mechanicznymi w przy­padku zablokowania narzędzia roboczego i powstawania w rękoje­ściach dodatkowych sił, ustalają z reguły odpowiednie normy przed­miotowe.

Funkcjonalność
Budowa narzędzia powinna zapewniać optymalną funkcjonalność, a przede wszystkim - utrzymanie go w położeniu pracy powinno być możliwe przy naturalnym ułożeniu rąk, aby nie wymagało nad­miernego Wysiłku. Rękojeść nie może mieć ostrych krawędzi, a jej kształt powinien umożliwiać wygodne przenoszenie narzędzia. Po­nadto narzędzie powinno mieć uchwyty, ułatwiające wymianę ele­mentu roboczego.

Poziom hałasu
Pozigm hałasu wywoływanego przez narzędzie nie powinien prze­kraczać r 95 dB(A) w przypadku narzędzi udarowych i 85 dB(A) dla pozostałych.

Nagrzewanie się narzędzi
Narzędzia ręczne podczas użytkowania nie powinny się nadmier­nie nagrzewać. Przy założeniu, że temperatura otoczenia nie prze­kracza 298 K (+ 25°C) i chwilowo może osiągać. 308 K (+ 35°C), do­puszczalny przyrost temperatury uchwytów, przycisków, rękojeści itp. trzymanych w ręku podczas normalnego użytkowania lub tylko chwi­lowo (np. przełącznik) wynosi: 30 lub 35 K <°C), jeśli są one wy­konane z metalu i odpowiednio 40 i 45 K (°C) dla porcelany i szkła oraz 50 i 60 K (°C) dla tworzyw termoutwardzalnych, gumy i drew­na.

Trwałość
Jeżeli przedmiotowe normy nie stanowią inaczej, (to trwałość na­rzędzia powinna wynosić co najmniej 300 godzin pracy w odniesie­niu do narzędzi z silnikami nawrotnymi i 400 godzin dla pozostałych.

Wymagania bhp podczas eksploatacji
Najczęściej występującymi zagrożeniami .dla bezpieczeństwa pracy podczas wykonywania robót wykończeniowych przy użyciu narzędzi z napędem elektrycznym są: porażenie prądem elektrycznym, urazy mechaniczne, nadmierny hałas i wibracja oraz zapylenie.

Skutecznym zabezpieczeniem przed porażeniem prądem jest prze­de wszystkim stosowanie narzędzi wykonanych zgodnie z podanymi wymaganiami odnośnie izolacji i szczelności oraz używanie wyłącz­nie sprzętu w pełni sprawnego. W przypadku nawet drobnego usz­kodzenia sprzętu elektrycznego lub przewodu należy natychmiast przekazać narzędzie do naprawy w specjalistycznym zakładzie. Wszel­kie naprawy we własnym zakresie są zabronione.

Dla skutecznej ochrony przed urazami mechanicznymi należy przestrzegać następujących zasad:

• pracować tylko narzędziami roboczymi całkowicie sprawnymi i prawidłowo zamocowanymi, dostosowanymi do określonej maszyny lub przyrządu i do obróbki odpowiednich materiałów,
• przed przystąpieniem do pracy sprawdzić prawidłowość doboru narzędzia, mocowania rękojeści lub uchwytu oraz zamocowania i dzia­łania osłon,
• wszelkie czynności związane z obsługą techniczną, wymianą i przenoszeniem narzędzi oraz zakładaniem i zdejmowaniem osłon należy wykonywać tylko po odłączeniu źródła prądu,
• bezwzględnie stosować środki ochrony osobistej, zwłaszcza oku­lary ochronne, zabezpieczające oczy przed odpryskami obrabianych materiałów, oraz rękawice.

Stosując ręczne narzędzia elektryczne, należy unikać nierówno­miernych nacisków, które mogą spowodować ich uszkodzenie. W przypadku szlifierek trzeba prawidłowo wyważyć ściernice i spraw­dzać podczas pracy, czy nie występują na nich pęknięcia. Jeżeli ist­nieje potrzeba użycia szlifierek do przecinania, to należy je wypo­sażyć w przepisowe osłony i w prowadnice, mogące utrzymać je w położeniu umożliwiającym pracę ściernicy w jednej płaszczyźnie. Zmiana płaszczyzny powoduje z reguły pęknięcie ściernicy i grozi obrażeniami ciała pracownikowi obsługującemu narzędzie oraz innym osobom znajdującym się w pobliżu.

Do często występujących zagrożeń zdrowia pracowników zatrud­nionych przy eksploatacji narzędzi do robót wykończeniowych, na­leży nadmierny. hałas i wibracja. Jeżeli poziom hałasu mieści się w normie, to nie ma on ujemnego wpływu na słuch pracowników, pod warunkiem, że przestrzega się długości i częstotliwości prze­działów czasowych pracy ciągłej (str. IV) i stosuje ochrony osobiste. Niektóre powszechnie używane narzędzia powodują jednak hałas, przekraczający dopuszczalny poziom 85 lub 95 diB(A). Należą do nich m.in. szlifierki do metali, których głośność sięga 99 dB(A), strugarki do drewna do 105 dB(A) oraz pilarki tarczowe, emitujące hałas do poziomu 110 dB(A). We wszystkich przypadkach przekroczenia do­puszczalnego poziomu hałasu należy stosować specjalne ochrony słu­chu, takie jak wkładki do uszu, nauszniki i hełmy przeciwhałasowe.

Również szkodliwe jest występowanie nadmiernego poziomu drgań, powstających na rękojeściach takich narzędzi, jak szlifierki kątowe, pilarki itp. oraz na innych narzędziach w przypadku występowania mas niewyważonych. W związku z tym do pracy narzędziami powo­dującymi drgania mogą być dopuszczone tylko osoby pełnoletnie, ma­jące zezwolenie lekarskie. Należy przy tym stosować ograniczenia częstotliwości i czasu pracy osób obsługujących narzędzia wywołu­jące drgania. Zaleca się 15-minutową przerwę po każdej godzinie pracy,, a łączny czas pracy narzędziem podczas jednej zmiany nie może przekraczać 5 godzin.

Istotnym problemem z uwagi na bezpieczeństwo pracy jest prze­ciwdziałanie nadmiernemu zapyleniu, powstającemu ipodczas obróbki drewna, lastryko dtp. materiałów, przy użyciu szlifierek i pilarek tarczowych (np. cięcie bloków kamiennych). Roboty te należy w za­sadzie wykonywać na otwartej przestrzeni, a pracownicy powinni być obowiązkowo wyposażeni w maski przeciwpyłowe. Jeżeli zacho­dzi potrzeba wykonywania tego rodzaju prac wewnątrz pomiesz­czeń, niezbędne jest stosowanie lokalnych wyciągów, zainstalowanych na stałe na tych stanowiskach pracy. W przypadku, gdy miejsce tych stanowisk ulega zmianie, należy stosować odciąganie pyłów bezpo­średnio z osłon narzędzi za pomocą odkurzaczy przemysłowych.