Transport maszyn budowlanych

• odległość, na jaką maszyna ma być przewieziona,
• konstrukcja układu jezdnego maszyny,
• wymiary zewnętrzne i masa maszyny,
• środki transportu, którymi się dysponuje (ich liczba, wielkość i jakość).

Na wybór rodzaju transportu istotny wpływ mają względy eko­nomiczne i dążenie do skrócenia czasu, w którym maszyna nie pra­cuje. Należy więc jak najbardziej skrócić czas demontażu maszyny, czynności przygotowawczych, samego przewozu oraz przystosowania do pracy w nowym miejscu eksploatacji.

Zespół czynności związanych z transportem maszyn obejmuje:

• przygotowanie maszyny do transportu (często powstaje konie­czność jej demontażu lub pakowania części w skrzynie czy pojem­niki),
• załadunek ha środki przewozu gdy transport nie odbywa się przy użyciu własnego napędu - lub holowanie maszyny wypo­sażonej w dostosowane do jazdy podwozie,
• zabezpieczenie na czas transportu maszyny, umieszczonej na środkach przewozu, przed przesuwaniem się i przed wpływami atmo­sferycznymi,
• przewóz, który czasem wymaga specjalnej opieki i czynności zapewniających bezpieczeństwo jazdy,
• usunięcie zabezpieczeń zastosowanych na czas transportu i wy­ładunek maszyny ze środka transportu,
• przygotowanie maszyny do pracy, połączone czasem z monta­żem, i regulacją.

Przy czynnościach związanych z transportowaniem maszyny, wy­maga się przestrzegania zasad i przepisów, zapewniających bezpie­czeństwo pracy zarówno personelowi, jak również osobom postron­nym, znajdującym się na drodze przemieszczania maszyny.

W zasadzie stosuje się dwa rodzaje transportu maszyn budowla­nych: drogowy i kolejowy. Można również przewozić je drogą wod­ną i lotniczą. Transport wodny nie jest wprawdzie kosztowny, ale czasochłonny i dlatego bardzo rzadko stosowany (poza transportem morskim, który odbywa się na odmiennych zasadach). Maszyny o małych wymiarach i małej masie mogą być przewożone drogą lotni­czą, ale i ten rodzaj transportu, ze względu na wysokie koszty, rzad­ko jest stosowany.

Transport drogowy maszyn

Przewóz maszyn budowlanych może się odbywać po drogach bi­tych, szosach i.po drogach gruntowych przy zastosowaniu własnegp napędu, przez holowanie za samochodem lub ciągnikiem albo przy użyciu specjalizowanych środków transportowych (pla1xforma samo­chodu ciężarowego, przyczepa łub naczepa).

Transport przy użyciu własnego napędu

Najprostszych i najtańszym z organizacyjnego punktu widzenia jest transport przy użyciu własnego napędu. Może być on jednak stosowany w przypadku maszyn samojezdnych, w razie konieczności przejazdu na większe odległości - tylko maszyn wyposażonych w podwozie samochodowe lub specjalne podwozie kołowe, umożliwiają­ce jazdę z prędkością co najmniej 40 km/h. Maszyny na podwoziach kołowych wolnobieżnych, których prędkość nie przekracza 25 km/h, można transportować samodzielnie na odległość 25-35 km, natomiast maszyny na podwoziach, gąsienicowych nie powinny być przemiesz­czane przy użyciu własnego napędu na odległość przekraczającą 2 km.

Transport przez holowanie

Maszyny na podwoziach kołowych ogumionych, nie wyposażone we własny napęd oraz maszyny kołowe wolnobieżne, przystosowane do holowania, mogą być transportowane przez holowanie za ciąg­nikiem lub za samochodem. Prędkość holowania wynosi 20-25 km/h, nie powinna jednak przekraczać 40 km/h. Maszyny wyposażone w koła z obręczami stalowymi mogą być holowane z prędkością ok. 5 km/h na odległość 10-15 km. Do holowania powinno być użyte połączenie sztywne. Połączenia giętkie stosuje się tylko w przypad­ku, gdy imaszyna holowana wyposażona jest w sprawne hamulce i układ kierowniczy. Wówczas maszyną powinien kierować operator, mający odpowiednie uprawnienia.

Przy holowaniu maszyn na podwoziach kołowych wyposażonych we własny napęd należy przestrzegać wymagań określonych w Pra­wie o ruchu drogowym. Zgodnie z art. 26 pojazd silnikowy może być holowany, jeśli:

• prędkość pojazdu holującego nie przekracza 30 km/h na ob­szarze zabudowanym i 60 km/h poza takim obszarem,
• pojazd holujący ma włączone światła mijania również w wa­runkach dostatecznej widoczności,
• pojazd holowany prowadzi kierowca, mający uprawnienia do kierowania nim, chyba że sposób holowania nie wymaga kierowcy,
• pojazd holowany jest połączony z pojazdem holującym w spo­sób wykluczający odczepienie się w czasie jazdy, ma włączone świa­tła mijania, a z tyłu wymagane światła zewnętrzne; jeżeli długość pojazdu holowanego przekracza 6 m, powinien być zaopatrzony po lewej stronie w ostrzegawczy trójkąt odblaskowy,
• odległość między pojazdami (holującym i holowanym) nie po­winna przekraczać 3 m - przy połączeniu sztywnym i 4-6 m - przy połączeniu giętkim, przy czym połączenie należy pomalować w pasy biało-czerwone lub zaopatrzyć w żółtą lub czerwoną chorągiew-kę.

W pojeździe holowanym na połączeniu sztywnym powinien być sprawny co najmniej jeden układ hamulców, a w pojeździe hołowa-i nym na połączeniu giętkim - dwa układy hamulcowe. Zabronione jest:

• holowanie pojazdu, którego stan techniczny uniemożliwia po­ruszanie się,
• holowanie pojazdu o niesprawnym układzie kierowniczym lub hamulcowym, chyba że sposób holowania wyklucza potrzebę ich uży­cia, a rzeczywista masa całkowita pojazdu holowanego nie przekra­cza rzeczywistej masy pojazdu holującego,
• holowanie na połączeniu giętkim pojazdu, w którym działanie układu hamulcowego uzależnione jest od pracy silnika,
• holowanie pojazdu z przyczepą lub naczepą,
• holowanie jednocześnie więcej niż jednego pojazdu,
• holowanie po autostradzie (z wyjątkiem holowania do najbliż­szego wyjazdu).

Przewóz na specjalizowanych środkach transportowych

Transport maszyny (nie mogącej poruszać się samodzielnie) na większą odległość, nie przekraczającą jednak 200 km może odbywać się na specjalnej przyczepie bądź naczepie samochodowej, zwykle niskopodwoziowej, dostosowanej do .przewozu tego rodzaju sprzętu.

W celu zapewnienia sprawnego i bezpiecznego transportu drogo­wego konieczne jest dokładne przeanalizowanie przebiegu, trasy, ze szczególnym uwzględnieniem:

• rzeczywistego stanu dróg, po których ma odbywać się prze­wóz maszyny, a zwłaszcza rodzaju nawierzchni i szerokości poszcze­gólnych jej odcinków,
• miejsc, w których znajdują się trudne odcinki, np. wyboje, błoto lub piasek,
• maksymalnego nachylenia nawierzchni względem poziomu oraz liczby i długości podjazdów i zjazdów, zwłaszcza stromych,
• nośności nawierzchni dróg, wiaduktów i mostów,
• wysokości wiaduktów, wielkości łuków itp.

W razie potrzeby należy podjąć odpowiednie przygotowania. Jeśli np. na trasie znajdują się piaszczyste i błotniste odcinki drogi, to trzeba przewidzieć zastosowanie środków ułatwiających lub wprost umożliwiających przejazd maszyn (lub ich przewiezienie) przez te odcinki. W takim przypadku stosuje się ciągniki o dużej sile uciągu, dobrych własnościach terenowych, wyposażone we wciągarki o od­powiedniej sile uciągu.

Załadunek maszyn na środki transportu jezdniowego powinien odbywać się z rampy czołowej albo za pomocą specjalnie w tym celu zbudowanej pochylni. Pochylnię o kącie nachylenia 0,174-0,262 rad (10-15°) względem poziomu, wykonuje się z belek drewnianych, połączonych stalowymi klamrami. Platforma, na którą załadowuje się maszynę, musi być zabezpieczona przed samoczynnym przesuwa­niem się podczas załadunku. Podobne zasady postępowania obowią­zują przy rozładunku.

Przy wciąganiu na platformę lub ściąganiu z niej ciężkich ma­szyn za pomocą wciągarek i lin, personel obsługujący nie powinien przebywać w pobliżu naciągniętej liny lub na przedłużeniu jej osi bądź też za przesuwanym sprzętem, w razie zerwania się liny lub obsunięcia przemieszczanej maszyny grozi to bowiem wypadkiem, mimo rygorystycznych wymagań, aby urządzenia pomocnicze uży­wane do przeładunków były niezawodne w użyciu i bezpieczne dla obsługi.

Zgodnie z art. 50 Prawa o ruchu drogowym, ładunek powinien być umieszczony na pojeździe w sposób:

• nie powodujący przekroczenia dopuszczalnych nacisków osi po­jazdu na drogę i dopuszczalnej jego ładowności,
• nie naruszający„stateczności pojazdu i nie utrudniający kiero­wania* nim,
• nie ograniczający widoczności drogi i nie zasłaniającym świateł, urządzeń sygnalizacyjnych, tablic rejestracyjnych i innych tablic lub znaków, w które pojazd jest wyposażony.

Ładunek umieszczony na pojeździe musi być zabezpieczony przed zmianą położenia w czasie jazdy i przed wywoływaniem nadmier­nych drgań. W związku z tym należy' zwracać uwagę, aby środek ciężkości masy przewożonego ładunku znajdował się jak najniżej, tzn. możliwie blisko podłogi platformy i jak najbliżej jej środka masy. Sposób zamocowania maszyny na platformie samochodu cięża­rowego, przyczepy lub naczepy - podobny do sposobu stosowanego podczas transportu wagonami kolejowymi.

Maszyna lub jej części, umieszczone na platformie, nie powinny w zasadzie przekraczać wymiarów skrajni drogowej. Mogą wysta­wać poza boczne płaszczyzny obrysu pojazdu tylko w taki sposób, aby całkowita szerokość pojazdu z ładunkiem nie przekraczała 3,0 m (przy szerokości pojazdu 2,5 m), tzn. nie więcej niż po, 0,25 m po każdej stronie. Z tyłu pojazdu ładunek nie może wystawać więcej niż 2 m od tylnej płaszczyzny obrysu, z przodu zaś na odległość nie wię­kszą niż 0,5 m od przedniej ściany obrysu pojazdu i 1,5 m od siedzi­ska kierowcy.

Ładunek wystający poza przednią i boczne płaszczyzny obrysu po­jazdu oraz na odległość większą od 0,5 m poza tylną płaszczyznę ob­rysu, powinien być oznaczony według następujących zasad:

1. Ładunek wystający z przodu pojazdu oznacza się chorągiewką pomarańczową lub pomalowaną w dwa pomarańczowe i dwa białe pasy, widoczną z przodu i z boków pojazdu; w okresie niedostatecz­nej widoczności stosuje się dodatkowo białe światła umieszczone na najbardziej wysuniętej do przodu części maszyny.

2. Ładunek wystający z boku pojazdu oznacza się również cho­rągiewką pomarańczową o wymiarach co najmniej 0,5 X 0,5 m, umiesz­czoną przy najdalej wysuniętej krawędzi ładunku, a w okresie nie­dostatecznej widoczności stosuje się dodatkowo białe światło od­blaskowe, skierowane do przodu, i czerwone, skierowane do tyłu, umieszczone w odległości nie większej niż 0,4 m od najbardziej wy­suniętej krawędzi ładunku; jeśli długość wystającego z boku ładun­ku przekracza 3 m, chorągiewkę i światła umieszcza się odpowiednio przy przedniej i tylnej części ładunku.

3. Ładunek wystający z tyłu pojazdu oznacza się pasami białymi i czerwonymi bezpośrednio na ładunku lub na tarczy umieszczonej na jego tylnej płaszczyźnie albo też na zawieszonej na końcu ładunku bryle geometrycznej, np. stożku lub ostrosłupie; podczas niedostate­cznej widoczności umieszcza się na najbardziej wystającej do tyłu krawędzi ładunku czerwone światło pozycyjne i odblaskowe.

4. Wysokość pojazdu z ładunkiem nie może przekraczać 4 m. Przewożone maszyny powinny być konwojowane przez operato-' rów (maszynistów) lub innych pracowników, zaznajomionych do­kładnie z,ich obsługą i montażem, wyposażonych w materiały i na­rzędzia potrzebne do wykonania  w razie potrzeby niezbędnych napraw umocowań i zabezpieczeń.

Zgodnie z art. 52 Prawa o ruchu drogowym, przewóz osób w zasadzie może odbywać się tylko pojazdami do tego przeznaczonymi lub przystosowanymi. Dopuszcza się jednak przewóz konwojentów i osób wykonujących czynności ładunkowe w samochodach ciężaro­wych poza kabiną kierowcy oraz w naczepach i przyczepach cięża­rowych, ciągniętych przez ciągnik pod warunkiem, że:

• liczba przewożonych osób nie przekracza ośmiu,
• osoby stojące trzymają się uch'wytów,
• osoby przewożone nie znajdują się między ładunkiem a ka­biną kierowcy lub przednią ścianą przyczepy bądź naczepy.

W czasie transportu maszyn drogowych po drogach publicznych obowiązuje ścisłe stosowanie się do przepisów o ruchu drogowym i nieutrudnianie przejazdu innym pojazdom.

Jak już wspomniano, zarówno maszyny przewożone na własnych podwoziach, jak i na platformach przyczep i, naczep, nie powinny przekraczać dopuszczalnej skrajni drogowej oraz dopuszczalnych na­cisków osi na nawierzchnię drogi. Jeżeli warunki te nie są spełnio­ne, konieczne są odpowiednie i z daleka widoczne oznakowania na maszynie. Przejazd pojazdów o zwiększonym nacisku osi wymaga formalnego pozwolenia, które może wydać zarząd dróg - właściwy ze względu na miejsce rozpoczęcia przejazdu, jeśli ma się on odbyć w granicach państwa lub Minister Komunikacji - w razie przejazdu po trasie przekraczającej granice państwa. W obu przypadkach plat­forma, na której przewozi się maszynę, musi być poprzedzona przez pojazd wiozący pilota, zaopatrzony w widoczny z daleka odpowiedni napis.

Transport kolejowy maszyn

W czasie załadunku z rampy czołowej należy, w miarę potrzeby, między wagonami układać pomosty, umożliwiające przetaczanie lub przesuwanie po nich maszyn, a pod przednią część pierwszego wa­gonu wstawiać podpory, zapobiegające jego uniesieniu się pod wpły­wem nacisku wjeżdżającej na wagon maszyny. Dotyczy to oczywi­ście maszyn o dużej masie, zdolnej przeważyć masę wagonu. Płyty, łączące wagon z rampą i wagony między sobą, umożliwiające prze­taczanie lub przesuwanie po nich ładowanych maszyn, muszą mieć zaczepy albo inne urządzenia zaibezpieczające przed obsunięciem, a ich powierzchnie robocze powinny uniemożliwiać poślizg. Płyty na­leży oznaczyć trwałym i wyraźnym napisem informującym o do­puszczalnym obciążeniu roboczym.

Na otwartych wagonach kolejowych można przewozić maszyny w stanie zmontowanym tylko w przypadku, gdy ich wymiary zew­nętrzne mieszczą się w obrysie skrajni kolejowej. W sytu­acjach wątpliwych konieczne jest każdorazowe porozumienie się z władzami kolejowymi, a w razie potrzeby całkowite lub częściowe zdemontowanie maszyny.

Zasady załadunku, ustawienia i zamocowania maszyn przewożo­nych wagonami kolejowymi ustalają „Przepisy o ładowaniu i wy­ładowaniu wagonów towarowych w komunikacji wewnętrznej'-', wy­dane przez PKP (załącznik nr 10 do art. 27 ust. 4 p. 4).

Maszyny budowlane przewożone koleją, podobnie jak w przy­padku transportu, drogowego, powinny być konwojowane przez operatorów {maszynistów) lub pracowników zaznajomionych" z obsługą maszyny i wyposażonych w komplet niezbędnych narzędzi i mate­riałów do ewentualnych napraw zamocowania i zabezpieczeń. Pra­cownicy ci powinni znać zasady bezpiecznego zachowania się na to­rach i w pociągach.

Zaleca się szczególnie staranne ustawianie i mocowanie maszyn na platformach - zarówno kolejowych, jak i samochodowych, na których się je przewozi. Na maszyny te podczas jazdy działają bo­wiem znaczne siły bezwładności, powstające zwłaszcza w czasie ha­mowania, siły odśrodkowe - przy pokonywaniu zakrętów oraz siły naporu, wywoływane przez wiatr działający na ich powierzchnie. Jeżeli jest to maszyna samojezdna, to po ustawieniu jej na platfor­mie należy koniecznie zaciągnąć ręczny hamulec, a dźwignię zmiany biegów ustawić w położeniu zerowym. Zabezpieczenie maszyn przed przesunięciem wzdłuż osi, która powinna się pokrywać z osią wzdłuż­ną platformy, polega na podłożeniu pod koła lub gąsienice klinów i przybiciu ich gwoździami do podłogi. Przed przesunięciami poprze­cznymi zabezpiecza się natomiast belkami lub krawężnikami, przy­bijanymi gwoździami do podłogi platformy w odległości 2-2,5 cm od zewnętrznych krawędzi kół lub gąsienic. Ponadto maszyny mo­cuje się do wyznaczonych punktów platformy za pomocą miękkiego drutu o średnicy 3,5-8 mm, który po rozciągnięciu napina się przez skręcanie. Stopień napięcia tych wiązadeł powinien umożliwiać małe przesunięcia („grę") maszyny między klinami podłożonymi pod koła lub gąsienice.